Lipcowe zmiany w prawie karnym: nowe odesłanie w Kodeksie karnym i szybsze zażalenia w sprawach karnych skarbowych

Dwie ustawy ogłoszone 13 lipca 2026 r. zmieniają różne warstwy prawa karnego. Pierwsza ingeruje w przepis materialny Kodeksu karnego, czyli w sam zakres ustawowego odesłania dotyczącego przestępstw przeciwko systemom informatycznym; druga porządkuje procedurę odmowy dopuszczenia pełnomocnika oraz przenosi tę regułę także na postępowanie karne skarbowe. Warto rozdzielić te regulacje, bo wymagają przygotowania od innych grup: działów cyberbezpieczeństwa i compliance z jednej strony, a obrońców, pełnomocników oraz organów procesowych z drugiej.

Kontekst: dwa akty, dwa rodzaje zmian

13 lipca 2026 r. ogłoszono dwie krótkie nowelizacje:

Obie ustawy przewidują identyczne vacatio legis, czyli okres między ogłoszeniem aktu a rozpoczęciem jego obowiązywania. Ustawodawca nie ustanowił tu wyjątkowych dat ani etapowego wejścia w życie.

W obu aktach zapisano:

„Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.”

— art. 2 ustawy z 15 maja 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 902

Taką samą regułę zawiera art. 5 ustawy zmieniającej Kodeks postępowania karnego (k.p.k.) i Kodeks karny skarbowy (k.k.s.). To ważne praktycznie: nie są to projekty ani zapowiedzi, lecz akty już ogłoszone, do których trzeba przygotować procedury przed rozpoczęciem ich stosowania.

Pierwsza nowelizacja ma charakter materialny. Prawo materialne określa przede wszystkim, jakie zachowania obejmuje przepis karny. Druga ma charakter proceduralny: reguluje tok postępowania, właściwość sądu, termin rozpoznania środka zaskarżenia oraz skutki postanowienia procesowego. Jednocześnie jej rozwiązanie zostało wprost włączone do spraw karnych skarbowych.

Co dokładnie zmienia Kodeks karny

Art. 1 pkt 2 ustawy z 15 maja 2026 r. zmienia art. 269b § 1 Kodeksu karnego. Zmiana polega wyłącznie na zastąpieniu jednego odesłania innym, szerszym odesłaniem.

Przepis nowelizujący brzmi:

„w art. 269b w § 1 wyrazy „art. 267 § 3” zastępuje się wyrazami „art. 267 § 1 – 3”.”

— art. 1 pkt 2 ustawy z 15 maja 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 902

W prostym języku: dotychczas art. 269b § 1 odwoływał się tylko do § 3 art. 267 Kodeksu karnego. Po zmianie będzie odwoływał się do wszystkich trzech pierwszych paragrafów tego artykułu: § 1, § 2 i § 3.

To pozornie techniczna korekta, ale w prawie karnym odesłanie ma znaczenie materialne. Odesłanie jest bowiem przepisem, który nakazuje odczytywać daną regulację razem z inną wskazaną jednostką redakcyjną. Rozszerzenie zakresu odesłania oznacza więc, że przy stosowaniu art. 269b § 1 trzeba będzie uwzględniać szerszy niż wcześniej zakres wskazanych w nim przepisów art. 267 k.k.

Ustawa aktualizuje ponadto odnośnik do tytułu Kodeksu karnego, dodając informację o wdrożeniu dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/40/UE dotyczącej ataków na systemy informatyczne. Nie zmienia to samodzielnie treści art. 269b § 1, ale pokazuje europejskie tło regulacji odnoszącej się do ochrony systemów informatycznych.

Jak to działa w praktyce

Dla osoby analizującej ryzyko karne w organizacji samo hasło „art. 269b” nie będzie już wystarczające. Po wejściu w życie nowelizacji należy sprawdzać pełne brzmienie art. 269b § 1 wraz z art. 267 § 1–3, a nie tylko z § 3.

Przykładowo, wewnętrzna procedura reagowania na incydent bezpieczeństwa cyfrowego, opinia prawna albo analiza zgłoszenia do działu compliance powinna zostać zaktualizowana tak, aby uwzględniała zmianę zakresu ustawowego odesłania. Nie chodzi o tworzenie nowego regulaminu od podstaw, lecz o korektę mapy przepisów i checklist stosowanych przy ocenie zdarzeń.

Co dokładnie zmienia Kodeks postępowania karnego i Kodeks karny skarbowy

Druga ustawa dodaje § 4 i § 5 do art. 87 k.p.k. Dotyczy więc odmowy, o której mowa w § 3 tego artykułu. Nowelizacja nie zmienia brzmienia § 2 i § 3; ustanawia natomiast jasne reguły, co dzieje się po wydaniu postanowienia o odmowie w postępowaniu przygotowawczym, czyli na etapie prowadzonym przed skierowaniem sprawy do sądu.

Najważniejsza nowa zasada dotyczy zażalenia, czyli środka zaskarżenia postanowienia. Ustawa wskazuje sąd właściwy i bardzo krótki termin jego działania:

„Zażalenie na postanowienie o odmowie, o której mowa w § 3, wydane w postępowaniu przygotowawczym, rozpoznaje sąd rejonowy, w którego okręgu prowadzi się postępowanie. Sąd rozpoznaje zażalenie niezwłocznie, nie później niż przed upływem 7 dni od dnia przekazania sądowi zażalenia wraz z niezbędnymi aktami.”

— art. 87 § 4 k.p.k., dodany przez art. 1 ustawy z 11 czerwca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 901

Przepis przesądza zatem trzy kwestie. Po pierwsze, zażalenie rozpoznaje sąd rejonowy właściwy dla okręgu, w którym prowadzone jest postępowanie. Po drugie, ma ono zostać rozpoznane „niezwłocznie”. Po trzecie, ustawodawca nie pozostawił tego sformułowania bez granicy: termin wynosi maksymalnie siedem dni od przekazania sądowi zażalenia wraz z niezbędnymi aktami.

To nie jest siedem dni od wniesienia zażalenia przez stronę lub pełnomocnika. Ustawa wyraźnie wiąże termin z przekazaniem sprawy sądowi wraz z aktami koniecznymi do jej rozpoznania.

Nowy § 5 art. 87 k.p.k. określa natomiast wykonalność postanowienia prokuratora oraz wyjątek dla spraw nagłych:

„Postanowienie prokuratora o odmowie, o której mowa w § 3, staje się wykonalne z dniem uprawomocnienia. Do czasu uprawomocnienia się tego postanowienia czynności dotyczące osoby wskazanej w § 2, w których udział zgłosił jej pełnomocnik, mogą być dokonywane bez jego udziału w wypadkach niecierpiących zwłoki.”

— art. 87 § 5 k.p.k., dodany przez art. 1 ustawy z 11 czerwca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 901

Zasadą jest więc, że postanowienie prokuratora o odmowie będzie wykonalne dopiero po jego uprawomocnieniu, czyli gdy nie będzie już mogło być skutecznie zakwestionowane w zwykłym toku instancji. Ustawodawca zastrzegł jednak wyjątek dla „wypadków niecierpiących zwłoki” — sytuacji, w których czynności nie można odłożyć. W takim przypadku czynność dotycząca osoby wskazanej w § 2 może zostać przeprowadzona bez udziału zgłoszonego pełnomocnika, zanim postanowienie stanie się prawomocne.

Dlaczego zmiana obejmuje także sprawy skarbowe

Art. 2 nowelizacji z 11 czerwca 2026 r. zmienia art. 122 § 1 pkt 1 k.k.s. Przepis ten otrzymuje dodatkowe odesłanie do art. 87 § 5 k.p.k. To rozwiązanie jest krótkie, lecz doniosłe: reguła dotycząca wykonalności postanowienia o odmowie i czynności niecierpiących zwłoki ma być uwzględniana także w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe.

Dla praktyków oznacza to, że nie wolno analizować nowego art. 87 § 5 k.p.k. wyłącznie w sprawach „zwykłego” prawa karnego. Trzeba równolegle sprawdzić odesłanie z art. 122 § 1 pkt 1 k.k.s.

Ustawa zawiera także przepisy przejściowe, czyli przepisy mówiące, jak traktować sprawy rozpoczęte przed wejściem nowelizacji. Zgodnie z art. 3 nowe brzmienie ma zastosowanie do nierozpoznanych zażaleń na postanowienia o odmowie, wniesionych przed wejściem ustawy w życie. Art. 4 chroni natomiast skuteczność czynności procesowych dokonanych wcześniej zgodnie z dotychczasowymi przepisami.

Na co uważać po wejściu w życie

Największym ryzykiem jest mieszanie zmian materialnych z proceduralnymi. Nowelizacja Kodeksu karnego nie ustanawia trybu zażalenia ani terminów dla sądu; nowelizacja k.p.k. i k.k.s. nie zmienia zakresu odesłania w art. 269b § 1 k.k.

Pełnomocnik powinien dokładnie odnotować datę przekazania zażalenia sądowi wraz z aktami, ponieważ od tego zdarzenia ustawodawca liczy siedmiodniowy maksymalny termin rozpoznania. Organ prowadzący postępowanie musi zaś rozróżniać zasadę — brak wykonalności odmowy przed jej uprawomocnieniem — od wyjątkowej możliwości dokonania czynności bez pełnomocnika w wypadku niecierpiącym zwłoki.

W sprawach skarbowych szczególnej uwagi wymaga art. 122 § 1 pkt 1 k.k.s. Dodanie odesłania oznacza, że procedurę trzeba czytać łącznie z Kodeksem postępowania karnego, a nie tylko z samym Kodeksem karnym skarbowym.

Co to oznacza w praktyce

Działy compliance i cyberbezpieczeństwa powinny zaktualizować analizy ryzyk obejmujące art. 269b § 1 k.k., ponieważ przepis będzie odsyłał do art. 267 § 1–3, a nie tylko do § 3.
Obrońcy i pełnomocnicy powinni wdrożyć monitoring spraw, w których pojawi się postanowienie o odmowie objęte art. 87 § 3 k.p.k.; kluczowe będzie ustalenie dnia przekazania zażalenia sądowi z aktami.
Prokuratorzy i organy prowadzące postępowania przygotowawcze muszą pamiętać, że odmowa staje się wykonalna dopiero z dniem uprawomocnienia, z wyjątkem przewidzianym dla czynności niecierpiących zwłoki.
Praktycy prawa karnego skarbowego powinni od razu stosować nową redakcję art. 122 § 1 pkt 1 k.k.s. razem z dodanym art. 87 § 5 k.p.k.
W sprawach już toczących się trzeba sprawdzić przepisy przejściowe: nowe reguły obejmą zażalenia wniesione wcześniej, lecz nierozpoznane, natomiast wcześniejsze czynności pozostają skuteczne, jeżeli dokonano ich zgodnie z dawnymi przepisami.